ગુજરાતી………….!!!!!!

હોટેલમાં કોઈ ચા મંગાવે
અને ચામાં માખી પડે તો શું થાય…. ?

(1) ચોખ્ખાઈનો આગ્રહી બ્રિટિશર ચા પીધા વગર ભરેલો કપ તરછોડીને જતો રહે.
(2)’કેર-ફ્રી‘ સ્વભાવવાળો અમેરિકન ચામાંથી માખી કાઢી ચા પી જાય.
(3) ‘ચાલશે હવે’ સ્વભાવવાળો ઓસ્ટ્રેલિયન ચા ઢોળી કપ લઈને જતો રહે.
(4) ‘ચિત્ર-વિચિત્ર‘ ખાનારો ચીનો માખી ઊપાડીને ખાઈ જાય.

આ સમયે એક ‘મહાન વ્યક્તિ‘ ત્યાં હાજર હોય તો એ શું કરે ખબર છે ?
એ ‘મહાન વ્યક્તિ બ્રિટિશર પાસેથી તરછોડેલી ચાના પૈસા લે.
એણે તરછોડેલી ચા અમેરિકનને વેચી દે, કપ ઓસ્ટ્રેલિયનને વેચી અને અને માખી ચીનાનેવેચી દે !

બધાના પૈસા ખિસ્સામાં મૂકી ઘર ભેગો થઈ જાય.
આ સોલિડ ગણતરીબાજ મહાન વ્યક્તિ એટલે કોણ ખબર છે ?
આ અદ્દભુત, જોરદાર મહાનુભાવ એટલે ‘ગુજરાતી‘ !

આખી દુનિયામાં ‘વર્લ્ડ બેસ્ટ વેપારી‘નો જેને એવોર્ડ મળેલો છે, તે છે –
હું, તમે અને આપણે બધા – ‘ગુજરાતી‘, પણ આપણે માત્ર વેપારી જ નથી
વેપારીથી પણ વિશેષ છીએ.
આપણો સ્વભાવ, આપણી આદતો,
આપણી ખાસિયતો આપણને બીજાથી નોખાં અને જુદાં બનાવે છે. તો ચાલો આપણે
ગુજરાતીઓ કેવા છીએ એની ચર્ચા આજે એરણ ઉપર ચઢાવીએ.
આપણા ભારત દેશનો નકશો જુઓ તો એમાં પશ્ચિમ છેડે હસતાં મોઢાના આકારવાળું
રાજ્ય દેખાશે. આ હસતું મોઢું એટલે આપણું ગુજરાત અને તેમાં વસતા સાડા પાંચ કરોડહસતાં મોઢા એટલે આપણે ગુજરાતી,
પણ ગુજરાતીઓ માત્ર ગુજરાતમાં જ વસે
છે તે માનવું ભૂલભરેલું છે. ગુજરાતીઓ આખી દુનિયામાં બધે જ ફેલાયેલા છે અને બધી જજગ્યાએ ધંધો કરી ‘બે પૈસા‘ કમાઈ રહ્યા છે.
વિશ્વપ્રવાસે નીકળવાના શોખીન ગુજરાતીઓમાનો કોઈ સહારાનું રણ જોવા જાય
અને ત્યાં તેને ચાની કીટલી ચલાવતો ગુજરાતી મળી જાય તેવું બને ખરું !!
પેંગ્વિન કે સફેદ રીંછ ઉપર રિસર્ચ કરતો વૈજ્ઞાનિક એન્ટાર્કટિકામાં જાય ત્યારે ત્યાં તેને
આઈસ્ક્રીમ પાર્લર ચલાવતો ગુજરાતી મળી જાય એવું પણ બને.

મનીમાઈન્ડેડ તરીકે જાણીતા ગુજરાતીઓનો પૈસા કમાવાનો ગાંડો શોખ તેમને દુનિયામાંબધે જ લઈ જાય છે
(કાયદેસર કે ગેરકાયદેસર !). તેમાંય ફોરેન જવા માટે
ગુજરાતીઓનો સૌથી ફેવરિટ

દેશ હોય તો અમેરિકા. જેમ વૈજ્ઞાનિકોને મંગળ કે
ચંદ્ર પર જવાનું વળગણ હોય છે તેમ ગુજરાતીઓને કોઈ પણ રીતે અમેરિકા
વટી જવાનું વળગણ હોય છે.
ત્યાં જઈને ભલે ‘કંઈ પણ‘ કરવું પડે પણ તે માટે તેઓ અહીંયા ‘કંઈ પણ‘
કરવા તૈયાર હોય છે.
કેટલાક તો માણસમાંથી ‘કબૂતર‘ બનવા તૈયાર થઈ જાય છે. આ ‘કબૂતરો‘નું અંતિમ
લક્ષ્ય ડૉલરનું ચણ ચણવાનું હોય છે. (કેમકે, એક ડૉલર બરાબર પચ્ચાહ રૂપિયા
થાય ને ભઈ ?!!’) આને જ રિલેટેડ આપણી એક બીજી આદત પણ છે. આપણને આપણી
ગુજરાતી ભાષા કરતાં અંગ્રેજી ભાષાનું સોલિડ વળગણ છે. યુ નો, આપણે બધા
સેન્ટેન્સમાં વિધાઉટ એની રિઝન ઈંગ્લિશ વર્ડઝ ઘૂસાડી દઈએ છીએ. ગમે
તેવું ખોટું અને વાહિયાત અંગ્રેજી બોલનારાઓને આપણે બહુ હોશિયાર ગણીએ છીએ.
ગુજરાતી સારું બોલતા ના આવડતું હોય તો ચાલે પણ બકવાસ અંગ્રેજી બોલતા
તો આવડવું જ જોઈએ તેવો આપણને ભ્રમ પેસી ગયો છે.
બે-ચાર ગુજરાતીઓ ક્યાંક ભેગા થાય તો તેમને અંગ્રેજી બોલવાનો એટેક આવે છે.
કેટલાક તો અંગ્રેજી છાંટવાળું પહોળાં ઉચ્ચારોવાળું ગુજરાતી બોલતા હોય છે અને તેનો
ગર્વ અનુભવે છે. (ઓ…કખે…ગાય્ઝ એન્ડ ગા…લ્ઝ….હું છું…ત..મા…રો…. દો…સ્ત…
ઍન્ડ… હો..સ્ટ…વિનુ…વાહિયાત…. ઍન્ડતમે લિસન કરી રહ્યા છો….
રેડિયો ચારસો વીસ….ઈ…ટ…સ… રો…કિં…ગ…)
આવી રીતે ગુજરાતી ભાષાના ‘સિસ્ટર મેરેજ‘ કરવા બદલ રેડિયો જોકીઓ અને ટીવી
પ્રોગ્રામના એન્કરોને તો ખાસ શૌર્યચંદ્રક આપવો જોઈએ. સરસ-મજાની
વિપુલ પ્રમાણમાં શબ્દભંડોળ ધરાવતી આપણી માતૃભાષા ગુજરાતીની
સૌથી વધુ અવગણના કરતાં હોય તો તે આપણે પોતે જ છીએ. (અંગ્રેજી
શીખવામાં કંઈ જ વાંધો નથી, પણ ગુજરાતી ભાષાને બગાડો એ ખોટું ને, ભઈ ?!)

પરદેશી, પરદેશી ભાષા અને તેની સાથે પરદેશના ખોરાકનું પણ ગુજરાતીઓનેઅજબ-ગજબનું વળગણ છે. આપણે ત્યાં જે ચાઈનીઝ ખવાય છે તેવું
જો કોઈ પણ ચીનો ચાખી લે તો આપઘાત જ કરી લે !
સવાસો કરોડ ચીનાઓમાંથી કોઈએ ક્યારેય ના ખાધી હોય તેવી એક ચાઈનીઝ
વાનગી અહીંયા મળે છે. એ છે ‘ચાઈનીઝ ભેળ‘. આપણે ઈટાલીના પિઝાના પણ આવા
જ હાલ કરી નાખ્યા છે. મજાની વાત એ છે કે આપણે ત્યાં ઈટાલિયન પિઝાની
સાથે જૈન પિઝા (!) અને ફરાળી પિઝા (!!!) મળે છે !
અને તમને કહી દઉં બોસ, હવે મેક્સિકન અને થાઈ ફૂડનો વારો છે ! થોડા જ
વખતમાં આપણે ત્યાં મેક્સિકન મેંદુવડા અને થાઈ ઠંડાઈ મળતી થઈ જશે.
(ટૂંકમાં આપણે વિશ્વની કોઈ પણ વાનગીનું ગુજરાતીકરણ કરવા માટે
સક્ષમ છીએ, હોં ભઈ !) સૌથી વધારે તેલથી લથબથ વાનગીઓ આરોગવાના શોખીન
ગુજરાતીઓ ખાવાની સાથે

કહેવાતા ‘સુધરેલા’ ગુજરાતીઓ ‘પીવા‘ના પણ શોખીન છે. આ ‘પીવા‘નું એટલે શું
તે કોઈને સમજાવવાની જરૂર નથી. દારૂબંધી હોવા છતાં પણ અહીંયા ખૂબ ‘પીવાય‘ છે.
દૂધવાળા અને શાકવાળાની જેમ દરેક પીનારાનો પોતાનો અંગત સપ્લાયર
હોય છે; જે હોમડિલિવરી કરી જાય છે. પીવું એ

આ ‘સુધરેલા’ ગુજરાતીઓ માટે મોટું
થ્રીલ છે, જેની સાથે આપણે વીરતાનો ભાવ જોડી દીધો છે.
ધોનીને આઠ લિટર દૂધ પીધા પછી જેટલો ગર્વ ન થાય તેટલો આપણને બે પેગ
પીધા પછી થતો હોય છે. ગુજરાતીઓ અને તેમના પીવાના શોખ પર લખવા
બેસીએ તો એક અલગ લેખ લખવો પડે એટલે આ મુદ્દાને અહીંયા જ
બોટમ્સ અપ કરી દઈએ.

ગુજરાતીઓનો જીવનમંત્ર છે ખઈ-પીને સૂઈ જવું. ઘણા તો બપોરે ખાધા પછી ચાર
કલાક માટે કામ-ધંધા બંધ કરીને આડા પડખે થઈ જતા હોય છે. ગુજરાતીઓની
રાતની સૂવાની એક ખાસિયત તો અદ્દભુત છે. આપણે ધાબે-અગાશીમાં સૂવાના
શોખીન છીએ. ઉનાળો શરૂ થતાં વેંત રાત્રે સાડા આઠ-નવ વાગ્યે ગાદલાંના પિલ્લાઓ લઈ
ધાબે ધસી જતા ગુજરાતીઓને નિહાળવા એક લહાવો છે. એવું ના માનશો
કે આપણે ઉનાળામાં નવ વાગ્યામાં સૂઈ જઈએ છીએ, આ તો આપણે બે કલાક માટે
પથારી ઠંડી કરવા મૂકીએ છીએ. ધાબે ઠંડી પથારીઓમાં સૂવાનું કલ્ચર માત્ર આપણા
ગુજરાતમાં જ છે એવું અમારું દઢ પણે માનવું છે. (મકાનમાં ઘરફોડ ચોરી

થઈ જાય એનો વાંધો નહીં, પણ લાખ રૂપિયાની ઊંઘ ના બગડવી જોઈએ, હોં ભઈ !)

આટલું ખઈ-પીને સૂઈ જઈએ એટલે શરીર વધી જ જાય ને !
ફાંદાળા પુરુષો અને બરણી આકારની બહેનો ગુજરાતની ધરતીને
ધમરોળતી જોવા મળે છે તેનું કારણ આપણા આ શોખ જ છે.
એટલે જ આપણે લેંઘા-ઝભ્ભા અને સાડીઓ જેવા ‘ફ્લેક્સિબલ‘ ડ્રેસ અપનાવ્યા છે જેથી
શરીર વધે તો પણ કપડાં ટાઈટ પડવાની ચિંતા નહીં. વધેલા શરીરે ટીવી
સામે બેસી રમતગમત જોવાનો પણ આપણે ખૂબ શોખ છે. (આ વાક્યમાં રમતગમત એટલેક્રિકેટ….ક્રિકેટ…. અને માત્ર ક્રિકેટ…) 18 વર્ષની ઉંમર પછી ગુજરાતીઓ શારીરિક શ્રમ પડે

તેવી કોઈ રમતો રમતા જ નથી. તેમ છતાંય દરેક બાપ એના દીકરાને અચૂક
કહેતો જોવા મળે કે ‘અમે, અમારા જમાનામાં બહુ રમતા‘તા હોં ભઈ !’
વધેલા શરીરવાળા ગુજરાતીઓ માટે કસરત એટલે જમ્યા પછી પાનના ગલ્લા સુધીચાલતાં જવું તે.
મોઢામાં પાન કે મસાલો દબાવી કલાકો સુધી વિષયવિહીન ચર્ચાઓ
કરવામાં ગુજરાતીઓની માસ્ટરી છે. પાનના ગલ્લા અને ચાની કીટલીઓ એ ગુજરાતીઓમાટે વૈચારિક આદાન-પ્રદાન માટેના આદર્શ સ્થાનકો છે. સાચો સમાજવાદ આ બે
જગ્યાઓએ જ જોવા મળે છે. અહીંયા ગાડી, સ્કૂટરવાળા સાથે જ મજૂર પણ ઊભો રહી ચાપીતો હોય છે. (આ વાત પર બે કટિંગ ચા થઈ જાય, હોં ભઈ !)
દરેક ગુજરાતી મા-બાપને તેમના સંતાનોને ડોક્ટર, એન્જિનિયર કે સી.એ. બનાવવામાં જરસ હોય છે. સંતાનોની કરિયર મા-બાપ જ નક્કી કરે છે. કોઈ ગુજરાતી મા-બાપને એવુંકહેતા સાંભળ્યા નથી કે ‘મારે મારા દીકરાને કલાકાર બનાવવો છે, મારે મારી દીકરીનેચિત્રકાર બનાવવી છે,
મારો દીકરો ફોજમાં જશે, મારી દીકરીને એથ્લિટ બનાવવી છે,
મારાદીકરાને ફેલ્પ્સ જેવો તરવૈયો બનાવવો છે.’ (નાટક-ચેટક, કવિતા, સાહિત્ય-લેખનના રવાડેચઢેલા છોકરાંવને
તો આઉટલાઈનના કહેવાય છે, હોં ભઈ !) રૂપિયા કમાવા સિવાય બીજો કોઈ પણ શોખ નધરાવતા ગુજરાતીઓનો એક શોખ ખૂબ જાણીતો છે
રજાઓમાં ફરવા જવાનો અને તે પણસાથે ખૂબ બધા નાસ્તા લઈને.
જ્યારે અને જ્યાં પણ ફરવા જઈએ ત્યારે ડબ્બાઓના ડબ્બા ભરીને સેવમમરા, ઢેબરાં,
ગાંઠિયાં, પૂરીઓ, અથાણાં સાથે લઈને નીકળીએ છીએ. ઘર બદલ્યું હોય એટલો બધોસામાન
લઈ ટ્રેનમાં ખડકાઈએ છીએ અને ટ્રેન ઉપડે કે પંદર જ મિનિટમાં રાડારાડી
કરતાં નાસ્તાઓ ઝાપટવા મંડીએ છીએ અને ઢોળવા મંડીએ છીએ. ગુજરાતીઓના
ફરવાના શોખના કારણે પરદેશની ટૂરમાં ગુજરાતી થાળી મળતી થઈ ગઈ છે. જોગુજરાતીઓ ફરવાનું બંધ કરી દે
તો બધી જ ટ્રાવેલ્સ એજન્સીઓ અને પેકેજ ટૂર,
કપલ ટૂરવાળાઓનું ઉઠમણું થઈ જાય. (આપણે ફરવાની સાથે ફરવાની સલાહ આપવાનાપણ શોખીન છીએ.
નવસારી સુધી પણ નહીં ગયેલો માણસ નૈનિતાલ કેવી રીતે જવું
તેની સલાહ આપી શકે, હોં ભઈ !)
ગુજરાતીઓના લેટેસ્ટ બે શોખ. એક-ટુ વ્હીલર અને બીજો-મોબાઈલ. જગતમાં સૌથી વધારેટુ વ્હીલર ગુજરાતમાં ફરે છે.

આપણું ચાલે તો એક રૂમમાંથી બીજા રૂમમાં જવા માટે પણ ટુ-વ્હીલર વાપરીએ. પહેલાનાજમાનામાં એવું કહેવાતું તું કે ‘દેવું કરીને પણ ઘી પીવું.’ હવે એવું કહેવાય છે કે ‘દેવું કરીનેપણ બાઈક લેવું.’
ગુજરાતીઓના ‘દિલની સૌથી નજીક‘ જો કોઈ હોય તો તે છે મોબાઈલ(કેમકે આપણે મોબાઈલને હમેશાં શર્ટના ઉપલાં ખિસ્સામાં જ રાખીએ છીએ.) જાત-જાતનામોબાઈલ, ભાતભાતની રિંગટોનનો આપણનેજબરજસ્ત ક્રેઝ છે. મોબાઈલની સૌથી વધુસ્કિમ આપણા ગુજરાતમાં જ છે અને તેનો સૌથી વધુ
લાભ પણ ગુજરાતીઓ ઉઠાવે છે. જો સ્કિમમાં ‘ફ્રી‘ લખ્યું તો તો ‘ખ…લ્લા…સ‘. રાત્રે
દસથી સવારે છ, ‘મોબાઈલથી મોબાઈલ ફ્રી‘ એવી સ્કિમ જાહેર થાય એટલે ગુજરાતીઓમચી જ પડે. બાજુ-બાજુમાં બેઠા હોય તો પણ મોબાઈલથી મોબાઈલ વાતો કરે ! (હે…લો…,અને જ્યારે બિલ આવે ત્યારે કંપનીવાળા જોડે સૌથી વધુ બબાલ પણ આપણે જ
કરીએ છીએ, હોં ભઈ !)
ગુજરાતીઓની સ્વભાવગત ખાસિયત પણ અનોખી

છે. આપણે એવર ઓપ્ટિમિસ્ટ
એટલે કે સદાય આશાવાદી માણસો છીએ. શેરબજાર ક…ડ…ડ…ડ…ભૂ…સ… કરતું
તૂટે તો પણ આપણે આશા રાખીએ છીએ કે ‘કશો વાંધો નહીં, કાલે બજાર ઉપર આવી જજશે.’ આ સાથે આપણે ગુજરાતીઓ એટલા
જ ખમીરવંતા પણ છીએ. ભૂકંપ આવે, પૂર આવેકે બોમ્બ બ્લાસ્ટ થાય,
આપણે ત્યાં બીજા દિવસથી તો બધું રાબેતા મુજબ….

ગુજરાતીઓની એક સૌથી મોટી ખાસિયત, ખૂબી, વિશેષતા, વિલક્ષણતા એ
છે કે આપણે ગુજરાતીઓ ક્યારેય પણ કોઈનાથી ઈમ્પ્રેસ થતા નથી. સાદા શબ્દોમાં કહીએતો આપણે ક્યારેય કોઈથી ઘીસ ખાતા નથી.
ગમે તેવો મોટો ચમરબંધી હોય પણ આપણેતેનાથી અંજાઈ જતા થી. ‘એ લાટસા‘બ હોય તો એના ઘેર, મારે શું ?’ આવી તાસીર જઆપણને ‘જીદ કરી દુનિયા બદલવાની‘ શક્તિ આપે છે અને તેના લીધે જ
ગુજરાતનીધરતી પર ગાંધીજી, સરદાર અને ધીરુભાઈ જેવી હસ્તીઓ પાકી છે. (શું કહો છો ? બરાબરનેભઈ ?)

It’s a babay girl!!!!!!!!

એક બ્લોગ ઉપર આ પોસ્ટ વાંચી,
આપણી આજુબાજુ માં આવા ઘણા કિસ્સા બનતા જ હશે ને,,,,,,?
અહીં દેશ વિશે ઘસાતુ કેહવાનો કોઇ આશય નથી.
છતા કોઇની લાગણી દુભાય તો ક્ષમા પ્રાથી….

 

She was 27, and at home.

She stood in front of the mirror, naked. She looked at her breasts. This was the biggest they had ever been. But she knew that they were going to get bigger. She stared at herself for a long while before she ran her right hand across the entire area of her belly, from just above her abdomen, all the way down to its lower end. It looked bloated and the bump had begun to show through her clothes now. She was five months pregnant, and had just received her scans from her gynecologist. She had dreaded this moment would come right from when she turned into a teenager. And 15 years later, she still wasn’t prepared for it.

“You are going to have a healthy and beautiful baby girl. You just have to keep eating healthy, and get good sleep and sufficient exercise, just like you have been doing so far.” The gynec’s voice rang in her head.

                                                                *****

She was 9, and had gone to visit her second cousins who lived in Chennai.

This was her first visit to a metropolitan city and she was all excited. She decided that it would be the best and the most memorable summer vacation ever. Yes, she was innocent enough to believe she could have an amazing summer in the hot and humid Chennai. She was to live with her grandmother’s sister and her family. Her grandmother’s sister was an extremely fun person to be with. She spoke to her in English, which was a very cool thing for grandmothers to do, and also gifted her, her first video game. Super Mario Bros. Oh God! She was in love with this vacation.

One evening, everyone in the house decided to go saree shopping to Sundari Silks in T-Nagar. They din’t want to take her along since the women knew they would take forever, and taking a young girl along would mean they had to take short breaks to take her to the bathroom, or feed her idlis if she got hungry. So they let her stay back at home and play Super Mario. Her uncle stayed back to child-sit her.

She was engrossed in the game when he came and sat next to her. He looked at her for a while and suggested that he could help her play better. He came over her shoulders, put his hands around her neck, and held her hands and the video game remote, and began to teach her how to play. She got the trick instantly. He stood behind her shoulders and continued to watch her. Then, he slowly slid his hands down and began to massage her breasts. She was shocked, and uncomfortable. Her breasts had just started to grow. They were very small and she was always in some sort of a mild pain as they grew. That entire year. So when her uncle did that, it hurt her more. She didn’t understand what that meant, she was very young. But she just felt that it wasn’t right. She felt violated, shameful, and very, very scared. She didn’t know how to react. She just took his hand, pushed it away and said nothing. Her uncle then came around and sat on her left, and put his hand around her right shoulder, pushed her right arm aside, and began to squeeze her right breast, hard. She was in real pain. The sad part was she didn’t know what was happening to her, she didn’t know what she was supposed to do, and she didn’t know if she should talk to her mom about this. All she knew was that it felt dirty. Yes, very dirty.

She decided that she would never visit Chennai again. A few years later, she realized that she was molested for the first time in her life, and that she wouldn’t be able to forget it for a lifetime. She made sure she never saw that uncle in her life ever again. Every family gathering she attended, she made sure he wasn’t attending. She loathed him from the core of her heart.

                                                                  *****

She was 15, and in a temple near Bangalore.

Her family had gone to visit a very odd and old Shiva temple. The shrine was underground in a cave that was half-filled with water.  One had to walk through the waters for at least 1000 feet to reach the end of the cave where the deity had been installed. Two priests would accompany each family, walk them across the waters, perform the pooja, and escort them back to land. The entire group consisting of the two priests, and her mother, father, brothers, and a few cousins entered the cave. She was the shortest and the youngest in the group. The water in the cave came up to her neck making it really difficult for her to walk. Her mother came to help her, but the priest suggested that the water-walking was a routine for them, and that the group should continue walking while he took care of her. Her mother trusted him. So he held her right hand in his left hand under the water, and he had a basket with the pooja stuff in his right hand that he held above the water since he didn’t them to get wet. He was patient as she struggled to walk.

She felt a pinch on her waist, on her right. She thought it must have been a water bug and continued to pace slowly. There was a tickle on her waist that slowly moved up to her breasts. It took her 30 seconds to figure out that the priest was groping her body parts randomly and pinching them, all under the water and nobody could see that. It hurt, again. This time she knew what was happening to her but she didn’t know what to do.

They reached the shrine. The priest moved forward, conducted the pooja, and blessed everyone there. She was disgusted beyond imagination. What a hypocrite, she thought, and cried from within. While returning, he offered to walk her back. She gave him a “spit on your face, you sick, son-of-a-bitch” look and went along with her mother. What troubled her was that she never had the guts to discuss these things with her parents. She felt cheated because her parents never told her that such things could happen to a girl. Was this normal? If yes, then why did she always feel like tearing away the violated skin, and why did she feel so disrespected and defiled.

                                                                 *****

She was 21, and at a multiplex in Mumbai.

She had always loved Bombay. She saw herself visit the city and go on a shopping spree in her dreams every fortnight. She had always loved her Bombay friend’s flip-flops, ear-rings, and shawls. So when her Bombay friend called her to visit the now Mumbai, she went frenzy.

One rainy evening, after she had spent hundreds of rupees on buying beautiful accessories, she and her friend went to the Infiniti Mall to watch Rang De Basanti. Aamir Khan was her favorite actor and she was excited. During the intermission, she and her friend went to buy some popcorn and coke. She stood in the queue, and her friend stood behind her. After a while in the line, her friend said, “This man behind me is weird. He is hard and is rubbing it against me.” This time, she knew what it was, and what to do. She pulled her friend aside, and yelled at him, “Hello, mister! What are you trying to do? Do think you can do anything to girls and they will shut up? You bloody molester! I will call the police. Go and shag at home, you loser.” The man fled. Nobody came to her rescue. Nobody cared. People were just glad that one man left the line and that meant that they would get their popcorn sooner. She and her friend couldn’t sit through the rest of the film. “I just want to go home and shower. I feel horrible.”, she said. They left the theater.

                                                               *****

She was 22, and at a research institute in Hyderabad.

She had been offered an internship at the L.V Prasad Eye Institute and was in love with her job. She commuted by the bus everyday. One evening, a little after 5:00 pm, she walked out of the institute. She was dressed in a black salwar with a georgette white dupatta. She had to cross the road to go to her bus-stop. She crossed half of the road, and stood on the divider to cross the other half. Since it was just after 5 pm, there seemed no stopping to the endless line of vehicles. She stood there patiently. Suddenly, two men on a bike drove past her. The one sitting on the rear of the bike darted forward and squeezed her bosom and forcefully snatched her white dupatta off her neck, and threw it on the divider, a few feet away from her. Everything happened in a split second. And before she could cope up, and yell, “You fucking bastards, may you go to hell”, the bike was out of sight. She was embarrassed and devastated. She picked up the dupatta and covered herself with it as people on either sides of the road stared on.

She went home and put a band-aid on the wound on her neck.

                                                              *****

She was 27, pregnant, and at home.

She hadn’t been sexually assaulted for at least five years now. Nobody had touched her, any part of her, against her will. And for that, she gave credit only to herself for leaving the country. She had been in the West for the past five years. She was an Indian, very patriotic, and stood up every time she sung Jana Gana Mana and all that, but deep within, she knew that her country shouldn’t  be famous just for its diversity, curry, and snake charmers. She wasn’t saying that the Western country she lived in was a crime-free nation. Yes, there was molestation, rapes, bomb blasts, terrorism, random shoot-outs, and a high crime rate at that. She could not deny that and did not assume that the West was heaven. But then, there was something different here. She didn’t know what exactly it was. The best she could say was that it was the sense of freedom.

She could go and watch a film without being afraid of someone groping her body parts in the dark. She could go and have an ob/gyn exam without feeling exploited. She could go shopping without having to fear hidden cameras in the fitting rooms. She could cross the road, and walk her dog at the same time, without having to be extremely cautious of male hands that could pop out of nowhere and abuse her. She could stand at the billing counter in a grocery store without fearing that someone would get hard and rub it on her ass. She could let the plumber or the electrician inside the house to fix stuff when her husband was not at home. She didn’t have to fear the male taxi driver or the bus driver. She didn’t have to shield her body with her laptop bag, or office files, to protect herself while walking on a crowded street. She didn’t have to fear that the guy on the other side of the cash counter at the bank would try to play with her fingers when she went to collect cash. She could go and eat at a restaurant at 11:00 pm and not be molested by 16 men on national TV. She didn’t have to fear sitting next to a man on the bus or train. She wouldn’t forcefully be made to watch two men masturbate at a dark street corner.

                                                            *****

She was going back to India after two years. Her husband’s contract with the company here was ending and she had decided to quit working to take care of the kids for a while. Everything had seemed normal. And today, suddenly, everything had changed.

She was going back to India after two years, with a baby girl. 

A girl of her own. How could she protect the beautiful thing. She had lived with all of it. But she couldn’t imagine the same things happening to her daughter. It broke her heart to think that she had to take her daughter back home, to a place where if a girl is travelling in a crowded city bus, the chance of her being molested is higher than the chance of her getting a seat before she reached her destination. She had to take her daughter back to what she now considered to be the rape capital of the world.

*****

She brushed her teeth, put her pajamas and t-shirt on and went to bed. That night, she cried. A lot. Because there was nothing else she could do……………..

 

જે મારા સ્મિતનું કારણ છે

એક તું છે આ જગતમાં..જે મારા સ્મિતનું કારણ છે
લાગણીની હુંફ તારી..મારા માટે જ તપતા રણ છે

મૌજ દરિયાની કિનારે આવન જાવન કરે છે શાને?
એમને તટ પર નદી પણ પાછી ના જાય એ ભારણ છે

આ હદય છે લાગણી ભાષાને સમજી શકે છે અંદર
લાગણી પણ ના બહારે આવે તો કોઇ તો કારણ છે

તું નથી તો યે છતા યે હું તારી હાજરી નોંધું છું
મન અને મારા મગજમા શબ્દો થઇ તું સદા ધારણ છે

આશ છે કે મૌનના શબ્દો સમજીને લખું કાગળમાં
વાંચનારાને ખબર પડશે કે શું મૌનનું તારણ છે?

આવ્યથાંઓ ને પ્રથાઓને વચમા આપણી ફાવે છે
છે ઇલાજો કોઇ..જે આ વ્યથાનું કાયમી મારણ છે?

એ ગઝલ લખતો રહેશે એંકાતે યાદની ક્ષણૉ સંગે
આ જગતના તાપમાં ગઝલો મીઠી લાગણીની ક્ષણ છે

પાગલપન

Image

કોયલના ટહુકા જેવો ઊગ્યો છે વસંતનો ચંદ્ર.
હું આવી રૂપાળી રાતમાં નીકળી પડી છું પાગલ થઈને.

જીવવાની મારી પાસે મબલક સગવડો છે
અને
અઢળક સપનાંઓ છે.

પવનને હું ઝંઝાવાત કરી શકું છું
અને
સમુદ્રને ઉછાળી શકું છું
સિતારાઓની સુગંધ સુધી.

હું મારા મનની મોસમને
પૂરેપૂરી માણું છું
અને
કોઈને પણ ન પિછાણવાની
મારામાં લાપરવાહી છે.

એકાંત જ મને મારા તરફ લઈ જાય છે
અને મને મારાથી દૂર કરે છે.
વિશ્વ આટલું બધું સુંદર હશે
એવું મેં શાણપણમાં તો કદીયે અનુભવ્યું નથી
એટલે જ
મને મારું પાગલપન ગમે છે.

– પન્ના નાયક

કલબલાટ…..

ઘણા દિવસ થયા કઈં લખ્યુ હોય તેને,
કામ મા વ્યસ્ત હતી.
“CERN” નો Contract પુરો થાય તેની આતુરતા થી રાહ જોવાય છે.
અહીં આમ તો કોઇ વાત ની ખોટ નથી,પણ “INDIA” જેવી મજા તો નથી જ.
Surat  થી ગયા મહીને 1 Face Book મિત્ર સહપરિવાર ફરવા આવેલ,તેની નાની ઢીંગલી સાથે ખુબ મજા આવી.
આખો દિવસ તેમને Bern ફેરવ્યા, છુટા પડ્યા ત્યારે તેમણે Surat  ની “ઘારી” નુ પેકેટ આપ્યુ.
જ્યારે ઘારી નો ટુકડો મોંમા મુક્યો…… મારા સહુથી પ્રિય શહેર ની યાદ આવી અને
“સ્ટીવ બાબા” ઍ આપેલ રમકડા ( iphone ) નો સદૂઉપયોગ કરિ ને facetime થી બધા સાથે વાત કરી.
ગયા અઠવાડિયે Avee અમેરિકા થી આવ્યો, 3 દિવસ ક્યાં પસાર થયા તે ખબર જ ના પડી.
હમણા ગુજરાત ઊપર “વરુણ દેવ” ની ક્રુપા થોડી વધારે થઈ,અને “સુર્યપુત્રી” તાપિ Surat ના આંગણે છબછબીયાં કરાવી ગયા તે સમાચાર થી થોડી ચિંતા થઇ,
પણ “સ્ટીવ બાબા” ના રમકડા થકી ત્યાંના જીવંત દ્ર્શ્યો જોઈને ઘણી રાહત પણ થઈ….

હમણાં I phone માં Ios7 ઈન્સ્ટોલ કર્યુ,
હવે એન્ડ્રોઈડ ને મુકવાનો સમય આવી ગયો હોય તેવુ લાગે છે…..

લગભગ એક વર્શ થવાનુ INDIA છોડ્યા ને, જેમ જેમ દિવાળી નજીક આવે, તેમ તેમ ઘર ની બહુ યાદ આવે…..
December માં સજોડે ભારત ભ્રમણ નો કાર્યક્રમ લગભગ નક્કી જ છે, જો NASA દેવ કોપાયમાન ન થાય તો……

ચાલો, મળીએ પછી ક્યારેક….

KajalAvee Bhatt

Blasting for Stockholm suite……..

Note: Some photos in this post contain nudity
it’s not for making any type of hipe..
postages here’s only for information and regards
co.operation is requirable
thanking you

Image

After vissa renewal ther’s question in ma mind
What’s next in tour?
While havin discuss with one of ma co.works i get the answer.
It’s Stockholm
capital of sweden
i heard a lot abt sweden..
its day and night circulation which abt six months long.
a free sex culture,bizzardien night life,and yes the aurora light

Nw i get a chance to see all of that ba ma real eyes
i just asked avee for sweden..
and we are ready for new experience of our journey what we call “through d world”
STOCKHOLM(Heven for love)
Sweden’s capital is a standout amongst the most wonderful major urban communities on the planet, an illusion of saffron-and terracotta-coloured edifices shining between blue water and bluer skies all June through August timeframe, or secured with snow and dabbed with lights in winter. It’s additionally a vibrant, present day city, well known for transforming smooth plans, memorable style and planet class clubs.
Stockholm has honestly gentle temperatures all through the year. As a consequence of its northerly scope, the city sees a tragic seasonal variety in daylight, from more than 18 hours of sunlight around midsummer, to around 6 hours of sunshine in late December.
And if u gonna get chance to see aurora lights here,i must say u are d lucky one, mmmmmmmah

ImageImageImage
Image



The first question we asked ourselves was how to explore Stockholm? We are sportive, so walking long distances in a big city is not a problem; it is also the best way to see the most. An alternative could be a Hop-On-Hop-Off tour bus or boat, because Stockholm is a collection of islands. On the first picture you see a panoramic view of Gamla Stan. Stockholm like many Scandinavian capitals has an Amusement Park, from the bay you hear and see the roller coasters riding. Unfortunately we didn’t have the time to visit it, we prefered a more cultural program. Between the islands it is very busy with all the steam boats and water taxis. The city has plenty historical and beautiful buildings. We were lucky it didn’t rain until the end of the day just exp.while we visit yellow church.

ImageImageImageImageImageImageImageImageImageImage

1.VASA MUSEUM

When browsing through travel guides and brochures of the capital city of Sweden – Stockholm, one might notice that people underline the Vasa Museum as one of the must-visit places among top museum in stockholm In fact, the Vasa Museum of Stockholm is considered to be the most famous museum in the entire Scandinavian region.

The Vasa museum is a real ship that sailed the seas in the XVII century. Enormous in sizes and incredibly beautiful, this ship sank in 1628 during maiden voyage. The Vasa museum was built in between 1626-1628 by his majesty king Adolphus of Sweden.

Scandinavia’s most visited museum was constructed around one of the world’s foremost art treasures. It is the only preserved ship in Scandinavia and in the whole world from the 1600s.

Although it was supposed to become the most important and representative ship in the country, it swam only several miles and due to the numerous mistakes in construction, it sank. The Vasa was under the water for 333 years.

The ship was delicately reconstructed; it has 3 floors that let you overlook it from different sides. Here you will find crew’s skeletons, patriotic merchandises, pictures, that personify the king and his family and several cannons.

The museum is a real treasure for marine history lovers. After all, it is the only preserved ship of the XVII century. Diving gear, dramatic history of sailing and lifting of the flagship could spark interest, especially of the male side.

In addition, museum presents tours through reconstructed ship cabins of the Middle Ages, numerous ship models and a movie about heroic crusade of Gustavo Vasa. One of the funniest things to be done during your visit to the museum is to play a game, which is called “Save Vasa”. It is a little computer game that allows each visitor try to change the project so the ship would sail at least 5 miles more. Unfortunately, it has one end: after the ship projects 2/3 hoaxes, Vasa goes under the water and the king commits you to quartering for building off-the-line flagship. This leads to a conclusion that Vasa ship was doomed from the start.

Today Vasa museum is a bright attraction of the capital city. According to the surveys, by now, it has been visited by more than 25 million visitors. It is not only enormous, but incredibly beautiful. Its outlook was thoughtfully designed to create one of the most luxurious ships in the world. This famous name was also given to the hotel that is called Hustav Vasa Hotel. When staying there it will remind you of the beautiful ship and the heroic crusade.

The museum has nine large exhibits, a gift shop, and even a first-class restaurant, where one can try most delicious marine-style meals.

ImageImageImage

ImageImageImageImageImageImageImageImageImage

2.ROYAL PALACE OF STOCKHOLM
Just like the royals in London, the royals in Sweden have more the one residence.  Drottningholm which is just outside of Stockholm has been the monarch’s personal residence since 1980. The  Royal Palce of Stockholm is the official residence of His Magestry the King of Sweden and a significant proportion of the King and Queens official entertainment functions take place in the large apartments.

Image

ImageImageImageImageImageImageImageImage

Image

Image

ImageImageImageImageImageImageImageImage
Entry to the Royal Chapel, State Departments, and Tresury (where the jewels are on display)
Photogrphy not allowed there
Image

Enjoy the photos of the Royal Guard which has been stationed at the Royal Palace since 1523. The military band marched through the city streets to the outer courtyard of the Palace. The performance included the changing of the guards.  After the changing of the guards, We spent the balance of the afternoon touring the castle.
Image
ImageImageImageImageImageImageImage
What i noticed is,a beauty of lady soldiers….hehehehehe
totta piece at brigade means the full lenthe all the way
Image

3.NATIONAL MUSEUM OF STOCKHOLM (combination of art,architecture,lust & sex)
Image

We didn’t have high expectations of the National Museum in Stockholm but we got seriously surprised. The exterior of the building looks sober but once you enter, you face a giant staircase with a great gallery on the first floor. The gallery walls are covered with art work and the ceiling is nicely decorated. Many rooms of the museum have different styles as also a wide range of art like paintings, statues, porcelain, furniture and even modern pieces. Our preference is more classic and went out to the paintings of which you see a few examples below.
ImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImage

4.THE OLD TOWN OF STOCKHOLM,(Gamla Stan)

Gamla Stan is the oldest part of Stockholm and finds it origin in the 13th century. It is a nice district to walk through with all its coloured historical houses. Some streets are so narrow that you can touch both houses at the same time on each site of the street. Next to some churches, Gamla Stan has many cosy shops and café’s.
ImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImage

Image

5.NORDISKA MUSEUM
Our time is limited and we are walking into the direction of the Vasa Museum to see the ancient war ship. Just across the bridge in front of us we see an enormous building. It attracts attention with its dark façade, beautiful statues and sculptures. There is even a big Obelisk in front of the museum square. The Nordiska Museum houses exhibitions of Swedish art, unfortunately we didn’t have enough time to go inside.

ImageImageImageImageImageImageImageImage

6.A YELLOW WHITE CHURCH IN THE HILLS,(Katarina Kyrka)

Talking about strange colours for a church, yellow and white. It certainly makes it unique for a religious building. We had seen a picture of the Katarina Kyrka in a book and had to search hard to find it. It is somewhat hidden in the hills around Stockholm. Arriving at the church it started raining. Luckily we found shelter inside the church. The interior was white, with blank walls and almost no decorations. The organ looked beautiful and the altar was very special because it was supported by columns. It quickly stopped raining, we took some exterior pictures and continued our walk to the hotel. Unfortunately by the time we arrived at the hotel, we were soaking wet.
Image
ImageImageImageImageImageImageImageImageImage7.STORKYRKAN
Close to the Royal Palace at the edge of Gamla Stan, you find the Stockholm Cathedral Storkyrkan. Like in many Stockholm churches, you need to pay an entrance fee but this was worth it. The walls and arches are in a type of brick stone and this is very rare. The impressive sculpture of St. George and the Dragon dates from 1489. It tells the story of St. George who defeated the dragon of Selene that received human offers in return of not destroying the village. The day that the princess was offered, St. George killed the dragon. For me the ebony altar with silver elements was the most fascinating piece of art in the church.
ImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImage8.TYSKA KYRKAN(German church)
Stockholm is an amazing city. We are walking through the narrow streets of the old town of Gamla Stan when we see the high tower of the Tyska Kyrkan church. Originally this was a big merchant house but became a church during the 17th century. It is a Baroque church with many wooden elements and a Royal lounge, something we have never seen before. For us the most wonderful elements of this church are the stained glass pieces of art.

ImageImageImageImageImageImageImageImageImageImage

KajalAvee Bhatt
Cern,Switzerland
17 of july 2013

Flying vist oooo ISTANBUL

I stopped in Turkey for a day stoppage while journey towards INDIA, but hardly had enough time to get a feel for it.BT it was istanbul and that’s why I’m wildly jealous!
I have heard amazing things about the city, and after doing a lot of research, I am thrilled. I think it’s fascinating that it’s the only city to sprawl across two continents (Europe and Asia).
I never planned to visit either,But the fact is, I’m dying to see the Blue Mosque and Haghia Sophia, visit the spice markets, and (hopefully) ride a ferry along the Bosphorous.

One of my favorite parts of the trip was visiting the famed spice market. It’s an incredible sensory overload–upon entering, you are assaulted with so many rich aromas and bright colors. The merchants would approach you with scoops of herbs, spices, and teas, shoving them to your nose for a sniff. They also sold Turkish delights, my beloved dried fruits, honey, olive oil soap, henna, and all other kinds of interesting foods, lotions, and potions.

Here are some of my favorite pictures I took at the market.
ImageImageImageImageImageImageImage

2.Going Underground into Istanbul’s Basilica Cistern….
The dark cavern’s air was cool and damp, and condensation slowly dripped from the top of the cave to the water on the floor. The orange glow reflecting from the water onto the marble columns was ominous, and I felt as though I had stepped into the underworld. While it very well could have been Hades, I was beneath the city of Istanbul, Turkey in the Basilica Cistern.
My travel companion met someone who said we had to stop at the Basilica Cistern, so she took me there without me knowing what it was. It turns out that the small building held a long staircase that allowed you to descend into the dark bowels of the ancient city. I took the following photos while inside (please pardon the blurriness; it was dark and my camera had trouble focusing).

ImageImageImageImageImageImage

3.The Blue Mosque in Istanbul, Turkey

I visited the Blue Mosque, more formally known as Sultan Ahmed Mosque, in Istanbul on a cold, cloudy morning. I tried to, at least. Unlike its architectural rival across the street, Hagia Sofia, the Blue Mosque is still in use. Prayer services take place several times a day, and it’s not exactly encouraged for visitors to enter during those sacred times. Service was in session. I saw the local men washing their feet in the fountains lining the exterior. I gawked at its intimidating minarets reaching for the sky. I decided to wander off to the spice market and come back later.

I was finally able to arrive in between services and see the behemoth’s interior. Here are some of the photos I took during my visit.

Image

ImageImage

Image

Image

It was built in the early 1600s with a mix of Ottoman and Byzantine design, but it looks as vivid as ever inside. The soaring ceilings were filled with mismatched mosaics made of thousands of handmade ceramic tiles that somehow, despite the vast range of patterns and colors, all fit together. Stained glass lined the walls in a series of stacked layers. Massive chandeliers suspended from the domes above hung surprisingly low to the ground. People talked in hushed whispers. Even though there wasn’t a service in progress, some men still prayed on their knees.

Image

Image

Image

Image

Image

Image

After spending some quiet time soaking in the architectural masterpiece, I walked outside and saw a wedding in front of it as I left.

Image

4.The Hagia Sophia in Istanbul, Turkey
One of the many historical jewels of Istanbul, Turkey is the Hagia Sophia (Ayasofya in Turkish), which sits directly across the street from the Blue mosque. It is one of the oldest and most fascinating buildings I have ever explored. It originated as a Byzantine cathedral, was taken over and turned into a mosque, and is now a museum that shows both religions in a strange juxtaposition.

Image

First, a little history. The structure underwent several incarnations, “The first of these was a basilica with a timber roof completed in 360 by Constantine’s son and successor, Constantinius, and was burned down in a riot in 404; and the second was a building commissioned by Theodosius II in 415 and destroyed in the Nika riots of 532.” It was then rebuilt by Emperor Justinian and was completed in 537. It remained a church until 1453, during the Conquest of Constantinople in 1453, “when Mehmet the Conqueror took possession of it for Islam and immediately converted it into a mosque,” says Lonely Planet. Because it is significant to both religions, it was turned into a museum in 1934.

Image

Image
Image

ImageImageImageImageImageImageImage

4.Visit of Grand Bazar

The Grand Bazaar in Istanbul is one of the largest and oldest covered market in the world, with 61 covered streets and over 3,000 shops  which attract between 250,000 and 400,000 visitors daily.

ImageImageImageImageImageImageImageImage
I hope you all like my post and it’s my pleasure if you would like to hit press like button or make comment below.
Thanking you all
KajalAvee BHatt
Ataturek Airport
Istanbul,turkey

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા/ભાગ પહેલો:૧૨. નાતબહાર

માતાની આજ્ઞા અને તેના આશીર્વાદ લઈ, થોડા માસનું બાળક સ્ત્રીની સાથે મેલી હું હોંશે હોંશે મુંબઈ પહોંચ્યો. પહોંચ્યો તો ખરો, પણ ત્યાં મિત્રોએ ભાઈને કહ્યું કે, જૂન-જુલાઈમાં હિંદી મહાસાગરમાં તોફાન હોય છે ને મારી આ પહેલી જ દરિયાની સફર હોવાથી મને દિવાળી બાદ એટલે કે નવેમ્બર માસમાં મોકલવો જોઈએ. વળી કોઈએ તોફાનમાં કોઈક આગબોટ ડૂબી જવાની વાત પણ કરેલી. આથી મોટા ભાઈ અકળાયા. તેમણે એમ જોખમ ખેડીને મને તુરત મોકલવાની ના પાડી અને મને મુંબઈમાં મિત્રને ત્યાં મૂકી પોતે પાછા પોતાની નોકરીએ ચડવા રાજકોટ ગયા. એક બનેવી પાસે પૈસા મૂકતા ગયા ને મને મદદ કરવાની કેટલાક મિત્રોને ભલામણ કરતા ગયા.

મુંબઈમાં મારા દિવસો લાંબા થઈ પડ્યા. મને વિલાયતનાં જ સ્વપ્નાં આવે.

દરમ્યાન ન્યાતમાં ખળભળાટ ઊઠ્યો. નાત બોલાવવામાં આવી. મોઢ વાણિયો કોઈ હજુ સુધી વિલાયત નહોતો ગયો, અને હું જાઉં તો મારી હાજરી લેવાવી જોઈએ! મને નાતની વાડીમાં હાજર રહેવા ફરમાવવામાં આવ્યું. હું ગયો. મને ખબર નથી કે મને એકાએક હિંમત ક્યાંથી આવી. મને હાજર રહેતાં ન સંકોચ થયો, ન ડર લાગ્યો. નાતના શેઠની સાથે કંઈક છેટેની સગાઈ પણ હતી. પિતાની સાથે તેમનો સંબંધ સારો હતો. તેમણે મને કહ્યું:

‘નાત ધારે છે કે તેં વિલાયત જવાનો વિચાર કર્યો છે તે બરોબર નથી. આપણા ધર્મમાં દરિયો ઓળંગવાની મનાઈ છે. વળી વિલાયતમાં ધર્મ ન સચવાય એવું અમે સાંભળીએ છીએ. ત્યાં સાહેબ લોકોની સાથે ખાવુંપીવું પડે છે.’

મેં જવાબ આપ્યો, ‘મને તો લાગે છે કે વિલાયત જવામાં મુદ્દલ અધર્મ નથી. મારે તો ત્યાં જઈને વિદ્યાભ્યાસ જ કરવાનો છે. વળી જે વસ્તુઓનો આપને ભય છે તેનાથી દૂર રહેવાની મેં મારી માતુશ્રી પાસે પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. એટલે હું તેથી દૂર રહી શકીશ.’

‘પણ અમે તને કહીએ છીએ કે ત્યાં ધર્મ ન જ સચવાય. તું જાણે છે કે તારા પિતાશ્રીની સાથે મારે કેવો સંબંધ હતો. તારે મારું કહેવું માનવું જોઈએ.’ શેઠ બોલ્યા.

‘આપની સાથેના સંબંધની મને ખબર છે. આપ વડીલ સમાન છો. પણ આ બાબતમાં હું લાચાર છું. મારો વિલાયત જવાનો નિશ્ચય હું નહીં ફેરવી શકું. મારા પિતાશ્રીના મિત્ર અને સલાહકાર જે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ છે તેઓ માને છે કે મારા વિલાયત જવામાં કશો દોષ નથી. મારાં માતુશ્રી અને મારા ભાઈની આજ્ઞા પણ મને મળી છે.’ મેં જવાબ આપ્યો.

‘પણ નાતનો હુકમ તું નહી ઉઠાવે?’

‘હું લાચાર છું. મને લાગે છે કે આમાં નાતે વચમાં ન આવવું જોઈએ.’

આ જવાબથી શેઠને રોષ ચડ્યો. મને બેચાર સંભળાવી. હું સ્વસ્થ બેસી રહ્યો. શેઠે હુકમ કર્યો:

‘આ છોકરાને આજથી નાતબહાર ગણવામાં આવશે. જે કોઈ તેને મદદ કરશે અથવા વળાવવા જશે તેને નાત પુછશે. ને તેનો સવા રૂપિયો દંડ થશે.’

મારા ઉપર આ ઠરાવની કંઈ અસર ન થઈ. મેં શેઠની રજા લીધી. આ ઠરાવની અસર મારા ભાઈ ઉપર કેવી થશે એ વિચારવાનું હતું. તે ડરી જશે તો? સદ્ભાગ્યે તે દૃઢ રહ્યા ને મને લખી વાળ્યું કે, નાતના ઠરાવ છતાં પોતે મને વિલાયત જતાં નહીં અટકાવે.

આ બનાવ પછી હું વધારે અધીરો બન્યો. ભાઈના ઉપર દબાણ થશે તો? વળી કંઈ બીજું વિઘ્ન આવશે તો? આમ ચિંતામાં હું દિવસ ગુજારતો હતો તેવામાં ખબર સાંભળ્યાં કે, ૪થી સપ્ટેમ્બરે ઊપડનારી સ્ટીમરમાં જૂનાગઢના એક વકીલ બારિસ્ટર થવા સારુ વિલાયત જવાના છે. જે મિત્રોને મોટા ભાઈએ મારે વિષે ભલામણ કરી હતી તેમને હું મળ્યો. તેમણે પણ આ સથવારો ન ચૂકવો એ સલાહ આપી. સમય બહુ થોડો હતો. ભાઈને તાર કર્યો ને મેં જવાની રજા માંગી. તેમણે રજા આપી. મેં બનેવીની પાસેથી પૈસા માંગ્યા. તેમણે નાતના હુકમની વાત કરી. નાતબહાર થવું તેમને ન પરવડે. કુટુંબના એક મિત્ર પાસે હું પહોંચ્યો અને મને ભાડા વગેરેને સારુ જોઈતા પૈસા આપી ભાઈ પાસેથી તે મેળવી લેવા વિનંતી કરી. આ મિત્રે તેમ કરવા કબૂલ કર્યું, એટલું જ નહીં પણ મને હિંમત આપી. મેં તેમનો આભાર માન્યો, પૈસા લીધા, ને ટિકિટ કઢાવી.

વિલાયતની મુસાફરીનો બધો સામાન તૈયાર કરાવવાનો હતો. એક બીજા અનુભવી મિત્ર હતા તેમણે સામાન તૈયાર કરાવ્યો. મને બધું વિચિત્ર લાગ્યું. કેટલુંક ગમ્યું, કેટલુંક મુદ્દલ ન ગમ્યું. નેકટાઈ જે પાછળથી હું શોખે પહેરતો થઈ ગયો હતો તે તો જરાયે ન ગમે. ટૂંકું જાકીટ નાગો પોશાક લાગ્યો. પણ વિલાયત જવાના શોખ આગળ આવો અણગમો કંઈ જ વસ્તુ નહોતી. સાથે ભાતું પણ ઠીક બાંધ્યું હતું.

મારી જગ્યા પણ મિત્રોએ ત્રંબકરાય મજમુદાર (જે પેલા જૂનાગઢવાળા વકીલનું નામ હતું)ની કોટડીમાં જ રોકી. તેમને મારે વિષે ભલામણ પણ કરી. તે તો પુખ્ત ઉંમરના અનુભવી ગૃહસ્થ હતા. હું અઢાર વર્ષનો દુનિયાના અનુભવ વિનાનો જુવાનિયો હતો. મજમુદારે મારી ફિકર ન કરવા મિત્રોને કહ્યું.

આમ ૧૮૮૮ના સપ્ટેમ્બરની ૪થી તારીખે મેં મુંબઈનું બંદર છોડ્યું.

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા/ભાગ પહેલો:૧૧. વિલાયતની તૈયારી

 

સને ૧૮૮૭ની સાલમાં મેટ્રીક્યુલેશનની પરીક્ષા પસાર કરી. દેશની તેમજ ગાંધી કુટુંબની ગરીબાઇ એવી રહી કે અમદાવાદ અને મુંબઈ એમ બે સ્થળે પરીક્ષા દેવાનાં હોય તો તેવી સ્થિતીના કાઠિયાવાડ નિવાસી નજીકનું અને સસ્તું અમદાવાદ પસંદ કરેૢ તેમ મારું થયું. રાજકોટથી અમદાવાદ એ મારી પહેલવેલી એકલા કરેલી મુસાફરી.

પાસ થયા પછી કોલેજમાં જઈ આગળ ભણતર ચલાવવું એમ વડીલોની ઈચ્છા હતી. મુંબઈમાં પણ કૉલેજ અને ભાવનગરમાં પણ કૉલેજ. ભાવનગરનું ખરચ ઓછું તેથી ભાવનગરની શામળદાસ કોલેજમાં જવાનો ઠરાવ થયો. ત્યાં મને કાંઈ આવડે નહીં, બધું મુશ્કેલ લાગે, અધ્યાપકોના વ્યાખ્યાનોમાં ન પડે રસ ને ન પડે સમજ. આમાં દોષ અધ્યાપકોનો ન હતો, મારી કચાશનો જ હતો. તે કાળના શામળદાસ કૉલેજના અધ્યાપકો તો પહેલી પંક્તિના ગણાતા. પહેલી ટર્મ (એટલે સત્ર) પૂરી કરી ઘેર આવ્યો.

કુટુંબના જૂના મિત્ર અને સલાહકાર એક વિદ્વાન, વ્યવહારકુશળ બ્રાહ્મણ, માવજી દવે હતા. તેમણે પિતાજીના સ્વર્ગવાસ પછી પણ કુટુંબ સાથેનો સંબંધ કાયમ રાખ્યો હતો. તેઓ આ રજાના દિવસોમાં ઘેર આવ્યાં. માતુશ્રી અને વડીલ ભાઈ સાથે વાતો કરતાં મારા ભણતર વિષે પૂછપરછ કરી. હું શામળદાસ કૉલેજમાં છું એમ સાંભળી કહ્યું : ‘ જમાનો બદદ્લાયો છે. તમ ભાઈઓમાંથી કોઈ કબા ગાંધીની ગાદી સાચવવા માગો તો તે ભણતર વિના નહીં મળે. આ છોકરો હજુ ભણે છે એટલે ગાદી સાચવવાનો બોજો તેની પાસે ઉપડાવવો જોઈએ. તેને હજુ તો ચાર પાંચ વર્ષ બી. એ. થતાં જશે, એને તેટલો વકહ્ત આપવા ઘતાં તેને પચાસ સાથ રૂપિયાની નોકરી મળશે, દીવાન પદ નહીં મળે. વળી જો એને ત્યાર પછી મારા દીકરાની જેમ વકીલ બનાવીએ તો વળી બીજાં થોડાં વર્ષ જાય, ને ત્યારે તો દીએવાનગીરીને સારુ વકીલો પણ ઘણ તૈયાર થયા હોય. તમારે તેને વિલાયત મોકલવો જોઈએ. કેવળરામ (માવજી દવેના દીકરાનું નામ) કહે છે ત્યાં ભણતર સહેલું છે. ત્રણ વર્ષમાં ભણીને પાછો આવશે. ખરચ પણ ચાર પાંચ હજારથી વધારે નહીં થાય. જુઓને પેલા નવા બરિસ્ટર આવ્યા છે તે કેવા દમામથી રહે છે! તેને કારભારું જોઈએ તો આજે મળે. મારી સલાહતો છે કે મોહન દાસને તમારે આ વર્ષે જ વિલાયત મોકલી દેવો. મારા કેવળરામને વિલાયતમં ઘણાય દોસ્તો છે; તેમની ઉપર તે ભલામણપત્રો આપશે એટલે તેને ત્યાં કશી અડચણ નહીં આવે.

જોશીજી (અમે માવજી દવેને એ નામે સંબોધતા)ને પોતાની સલાહના સ્વીકાર વિષે કંઈ શંકા જ ન હોય તેમ મારી તરફ જોઈને મહે પૂછ્યું: ‘કેમ, તને વિલાયત જવું ગમે કે અહીં જ ભણ્યામ્ કરવું?’ મને તો ભાવતું હતું ને વૈદે બતાવ્યું. હું કૉલેજની મુશ્કેલીઓથી ડર્યો તો હતો જ. મેં કહ્યું , ‘મને વિલાયત મોકલો તો બહુ જ સારું. કૉલેજમાં ઝટ ઝટ પાસ થવાય એમ નથી લાગતું. પણ મને દાક્તરી ધંધો શીખવવાને ન મોકલાય?’

મારા ભાઈ વચ્ચે બોલ્યાં: ‘એ તો બાપુ ને ન ગમતું. તારી વાતો કરતાં જ તે જહેતા કે આપણે વૈષ્ણવ હાડમાંસ ચૂંથવાનું કામ ન કરીએ. બાપુનો વિચાર તો તને વકીલ બજાવવાનો જ હતો.’

જોશીજીએ ટાપશી પૂરી: ‘મને ગાંધીજીની જેમ દાક્તરી ધંધાનો અણગમો નથી. આપણાં શાસ્ત્રો એ ધંધાને વખોડતાં નથી. પણ દાક્તર થઈને તું દીવાન નથી થવાનો. મારે તો તારે સારુ દીવાનપદ અથવા એથીયે વધરે જોઈએ. તો જ તમારું બહોળું કુટુંબ ઢંકાય. જમાનો દહાડે દહાડે બદલાતો જાય છે ન્મે કઠણ થતો જાય છે, એટલે બારિસ્ટર થવું એ જ ડહાપણ છે.’

માતુશ્રીની તરફ વળીને કહ્યું , ‘ આજતો જાઉં છું. મારાકહેવાનો વિચાર કરી જોજો. હું પાછો આવું ત્યારે તૈયારીના સમાચાર સાંભળવાની આશા રાખીશ. કંઈ અડચણો હોય તો મને જણાવનો.’

જોશીજી ગયા. હું તો હવાઈ કિલ્લા બાંધવા મંડી ગયો.

વડીલ ભાઈ વિમાસણમાં પડ્યા, પૈસાનું શું કરવું? વળી મારા જેવા નવજુવાનને એટલે દૂર કેમ મોકલાય!

માતુશ્રીને તો કંઈ ગમ ન પડી. તેને વિયોગની વાત જ ન ગમી. પણ પ્રથમ તો તેણે આમ જ કહ્યું: ‘આપણા કુટુંબમાં વડીલ તો કાકા જ રહ્યા. એટલે પહેલી સલાહ તો તેમની લેવાની રહી. તે આજ્ઞા આપે તો આપણે વિચારવાનું રહ્યું. ‘

વડીલ ભાઈને બીજો વિચાર સૂઝ્યો: ‘પોરબંદર રાજ્ય ઉપર આપણો હક છે, લેલીસાહેબ ઍડમિનિસ્ટ્રેટર છે. આપણા કુટુંબ વિષે તેમને સારો મત છે. કાકાની ઉપર તેમની અસીમ મહેરબાની છે. તેઓ કદાચ રાજ્ય તરફથી થોડીઘણી મદદ કરે.’

મને આ બધું ગમ્યું. હું પોરબંદર જવા તૈયાર થયો. ૫તે કાળે રેલ નહોતી, ગાડા માર્ગ હતો. પાંચ દિવસ નો રસ્તો. હું જાતે બીકણ હતો એ તો કહી ગયો છું. પણ આવેળા મારી બીક નાસી ગઈ. વિલાયત જવાની ઈચ્છાએ મારા ઉપર સવારી કરી. મેં ધોરાજી સુધીનું ગાડું કર્યું. ધોરાજીથી એક દિવસ વહેલા પહોંચવાના ઈરાદાથી ઊંટ કર્યો. ઊંટની સવારીનો પણ આ પહેલો અનુભવ હતો.

પોરબંદર પહોંચ્યો. કાકાને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા. બધી વાત સંભળાવી. તેમણે વિચારકરી જવાબ આપ્યો:

‘વિલાયત જતાં આપણે ધર્મ સાચવી શકીએ કે નહીં એ હું નથી જાણતો. બધી વાતો સાંભળતાં તો મને શંકા આવે છે. જોને, મોટા બારિસ્ટરોને મારે મળવાનું થાય છે ત્યારે હું તો તેમની રહેણીમાં ને સાહેબોને રહેણીમાં કંઈ ભેદ નથી જોતો. તેમને ખાવા પીવાનો કશો બાધ હોતો નથી. સિગાર તો મોઢામાંથી નીકળે જ નહીં. પહેરવેશ જુઓ તો પણ નાગો. એ બધું આપણા કુટુંબને ન છાજે. પણ હું તારા સાહસમાં વિધ્ન નાખવા નથી માગતો. હું તો થોડા દિવસમાં જાત્રાએ જવાનો છું. મારે હવે થોડાં વર્ષ જીવવાના હશે. કાંઠે આવેલો હું તને વિલાયત જવાની – દરિયો ઓળંગવાની – રજા તો કેમ આપું? પણ હું વચમાં નહીં આવું. ખરી રજા તારી બાની. જો તે તને રજા આપે તો તું સુખેથી જજે. હું તને રોકવાનો નથી એટલું કહેજે. મારી આશિષ તો તને છે જ.’

‘આથી વધારાની આશા તમારી પાસેથી ન જ રખાય. મારે હવે મારી બાને રાજી કરવાની રહી. પણ લેલી સાહેબ ઉપર ભલામણ તો મને આપશો ના?’ હું બોલ્યો.

કાકાશ્રી બોલ્યાં: એ એ તો મારાથી કેમ થાય ? પણ સાહેબ ભલ છે, તું ચિઠ્ઠી લખ. કુટુંબની ઓળખાણ આપજે એટલે જરૂર તને મળવાનો વખત આપશે ને તેમને રુચશે તો મદદ પણ કરશે.’

મને ખ્યાલ નથી કે કાકાએ સાહેબની ઉપર ભલામણ કેમ ન આપી. મારું ઝાંખું સ્મરણ એવું છે કે વિલાયત જવાના ધર્મવિરુદ્ધ કાર્યમાં એટલી સીધી મદદ આપતાં તેમને સંકોચ થયો.

મેં લેલીસાહેબ ઉપર ચિઠ્ઠી લખી. તેમણે પોતાને રહેવાને બંગલે મને મળવા બોલાવ્યો. એ બંગલાની સીડી ઉપર ચડતાં ચડતાં તેઓ સાઅહેબ મને મળ્યા, અને ‘તું બી. એ. થા , પછી મને મળજે. હમણં કંઈ મદાદ્ ન અપાય’ એટલું જ કહી ઉપર ચડી ગયા. હું ખૂબ તૈયારી કરીને, ઘણાં વાક્યો ગોખીને ગયો હતો. નીચા નમીને બે હાથે સલામ કરી હતી. પણ મારી મહેનત બધી વ્યર્થ ગઈ!

મારી નજર સ્ત્રીના ઘરેણાં પર ગઈ. વડીલ ભાઈના ઉપર અપાર શ્રદ્ધા હતી. તેમની ઉદારતાની સીમા નહતી. તેમનો પ્રેમ પિતાના જેવો હતો. હું પોરબંદરથી વિદાય થયો. રાજકોટા આવી બધી વાત સંભળાવી. જોશીજી સાથે મસલત કરી. તેમણે કરજ કરીને પણ મને મોકલવાની ભલામણ કરી. મેં મારી સ્ત્રીના ભાગના ઘરેણાં કાઢી નાખવાની સૂચના કરી. તેમાંથી રૂપિયા બેત્રણ હજારથી વહ્દારે નીકળે તેમ નહોતું. ભાઈએ ગમે તેમ કરી રૂપિયા પૂરા પાડવાનું બીડું ઝડપ્યું.

માતા કેમ સમજે? તેણે બધી તપાસો શરૂ કરી હતી. કોઈ કહે, જુવાનીયા વિલાયત જઈ વંથી જાય છે; કોઈ કહે તેઓ માંસાહાર કરે છે; કોઈ કહે દારૂ વિના ન જ ચાલે, માતા એ આબધું મને સંભળાવ્યું. મેં કહ્યું, ‘પણ તું મારો વિશ્વાસ નહીં રાખે? હું તને છેતરીશ નહીં. સોગન ખાઈને કહું છું કે એ ત્રણે વસ્તુથી હું બચીશ. એવું જોખમ હોય તો જોશીજી કેમ જવા દે?’

માતા બોલી, ‘ મને તારો વિશ્વાસ છે. પણ દૂર દેશમાં કેમ થાય? મરી તો અક્ક્લ નથી ચાલતી. હું બેચરજી સ્વામીને પૂછીશ.’ બેચરજી સ્વામી મોઢ વાણિયામાંથી જૈન સાધુ થયા હતા. જોશીજી જેમ સલાહકાર પણ હતા. તમણે મદદ કરી. તેમણે કહ્યું: ‘હું એ છોકરા પાસે એ ત્રણે બાબતની બાધા લેવડાવીશ, પછી તેને જવા દેવામાં હરકત નહીં આવે.’ તેમણે પ્રતિજ્ઞા લેવડાવી અને મેં માંસ, મદિરા અને સ્ત્રીસંગથી દૂર રહેવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. માતાએ આજ્ઞા આપી.

હાઈસ્કૂલમાં મેળાવડો થયો. રાજકોટનો એક યુવાન વિલાયત જાય એ આશ્ચર્ય ગણાયું. જવાબને સારુ હું કંઈક લખી ગયેલો. તે પણ જવાબમાં ભગ્યે વાંચી શક્યો. માથું ફરતું હતું, શરીર ધ્રૂજતું હતું હતું, એટલું મને યાદ છે.

વડીલોના આશીર્વાદ લઈ મુંબઈ જવા નીકળ્યો. મુંબઈની આ પહેલવેલી મુસાફરી હતી. વડીલ ભાઈ સાથે આવ્યા.

પણ સારા કામમા સો વિધ્ન હોય. મુંબઈનું બારું ઝટ છૂટે તેમ નહોતું.

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા/ભાગ પહેલો:૧૦. ધર્મની ઝાંખી

હવે સોળ વર્ષનો થયો ત્‍યાં સુધી અભ્‍યાસ કર્યો, પણ કયાંયે ધર્મનું શિક્ષણ નિશાળમાં ન પામ્‍યો. શિક્ષકો પાસેથી સહેજે મળવું જોઇએ તે ન મળ્યું એમ કહેવાય. એમ છતાં વાતાવરણમાંથી કંઇક ને કંઇક તો મળ્યા જ કર્યું. અહીં ધર્મનો ઉદાર અર્થ કરવો જોઇએ. ધર્મ એટલે આત્‍મભાન, આત્‍મજ્ઞાન.

મારો જન્‍મ વૈષ્‍ણવ સંપ્રદાયમાં, એટલે હવેલીમાં જવાનું વખતોવખત બને. પણ તેને વિશે શ્રદ્ધા ઉત્‍પન્‍ન ન થઇ. હવેલીનો વૈભવ મને ન ગમ્‍યો. હવેલીમાં ચાલતી અનીતિની વાતો સાંભળતો તેથી તેને વિશે મન ઉદાસ થઇ ગયું. ત્‍યાંથી મને કંઇ જ ન મળ્યું.

પણ જે હવેલીમાંથી ન મળ્યું તે મારી દાઇ પાસેથી મળ્યું. તે કુટુંબની જૂની નોકર હતી. તેનો પ્રેમ મને આજે પણ યાદ છે. હું આગળ જણાવી ગયો છું કે હું ભુતપ્રેત આદિથી ડરતો. તેનું ઔષધ રામનામ છે એમ રંભાએ સમજાવ્‍યું. મને તો રામનામના કરતાં રંભા ઉપર વધારે શ્રદ્ધા હતી, તેથી મેં બાળવયે ભૂતપ્રેતાદિના ભયથી બચવા રામનામનો જાપ શરૂ કર્યો. તે બહુ સમય ન ટકયો. પણ જે બીજ બચપણમાં રોપાયું તે બળી ન ગયું. રામનામ આજે મારે સારુ અમોદ્ય શકિત છે, તેનું કારણ હું રંભાબાઇએ રોપેલું બીજ ગણું છું.

આ જ અરસામાં મારા એક કાકાના દીકરા જે રામાયણના ભકત હતા તેમણે અમ બે ભાઇઓને સારુ રામરક્ષાનો પાઠ શીખવવાનો પ્રબંધ કર્યો. અમે તો મોઢે કરીને પ્રાતઃકાળમાં સ્‍નાન પછી હંમેશાં પઢી જવાનો નિયમ કર્યો. પોરબંદરમાં રહ્યા ત્‍યાં લગી તો આ નભ્‍યું. રાજકોટના વાતાવરણમાં તે ભૂંસાઇ ગયું. આ ક્રિયા વિશે પણ ખાસ શ્રદ્ધા નહોતી. પેલા વડીલ ભાઇના પ્રત્‍યે માન હતું તેથી અને કંઇક રામરક્ષા શુદ્ધ ઉચ્‍ચારથી પઢી જવાય છે એ અભિમાનથી તેનો પાઠ થતો.

પણ જે વસ્‍તુએ મારા મન ઉપર ઊંડી છાપ પાડી તે તો રામાયણનું પારાયણ હતી. પિતાશ્રીની માંદગીનો કેટલોક સમય પોરબંદરમાં ગયેલો. અહીં તેઓ રામજીના મંદિરમાં રોજ રાત્રે રામાયણ સાંભળતા. સંભળાવનાર રામચંદ્રજીના એક પરમ ભકત, બીલેશ્ર્વરના લાધા મહારાજ કરીને હતા. તેમને વિશે એક કહેવાતું કે, તેમને કોઢ નીકળ્યો હતો તેની દવા કરવાને બદલે તેમણે બીલેશ્ર્વરનાં બીલીપત્ર જે મહાદેવ ઉપરથી ઊતરતાં તે કોઢિયેલ ભાગ ઉપર બાંધ્‍યાં ને કેવળ રામનામનો જાપ આદર્યો. અંતે તેમનો કોઢ જડમૂળથી નાશ પામ્યો. આ વાત ખરીહો કે ન હો, અમે સાંભળનારાઓએ ખરી માની. એટલું પણ ખરું કે લાધા મહારાજે જયારે કથાનો આરંભ કર્યો ત્‍યારે તેમનું શરીર તદ્દન નીરોગી હતું. લાધા મહારાજે જયારે કંઠ મીઠો હતો. તેઓ દોહાચોપાઇ ગાતા ને અર્થ સમજાવતા. પોતે તેના રસમાં લીન થઇ જતા અને શ્રોતાજનને લીન કરી મૂકતા. મારી ઉંમર આ સમયે તેર વર્ષની હશે, પણ મને તેમના વાચનમાં ખૂબ રસ આવતો એ યાદ છે. આ રામાયણ – શ્રવણ મારા રામાયણ પરના અત્‍યંત પ્રેમનો પાયો છે. આજે હું તુલસીદાસના રામાયણને ભકિતમાર્ગનો સર્વોત્તમ ગ્રંથ ગણું છું.

થોડા માસ પછી અમે રાજકોટમાં આવ્‍યા. ત્‍યાં આવું વાચન નહોતું. એકાદશીને દિવસે ભાગવત વંચાય ખરું. તેમાં કોઇ વેળા હું બેસતો, પણ ભટજી રસ ઉત્‍પન્‍ન નહોતા કરી શકયા. આજે હું જોઇ શકું છું કે ભાગવત એવો ગ્રંથ છે કે જે વાંચીને ધર્મરસ ઉત્‍પન્‍ન કરી શકાય. મેં તો તે ગુજરાતીમાં અતિ રસથી વાંચ્યો છે. પણ મારા એકવીસ દિવસના ઉપવાસમાં ભારતભૂષણ પંડિત મદનમોહન માલવિયાજીને શુભ મુખેથી મૂળ સંસ્‍કૃતના કેટલાક ભાગો સાંભળ્યા ત્‍યારે એમ થયું કે બચપણમાં તેમના જેવા ભગવદભકતને મોઢેથી સાંભળત તો તેના ઉપર પણ મારી ગાઢ પ્રીતિ બચપણમાં જ જામત. તે વયમાં પડેલા શુભ-અશુભ સંસ્‍કારો બહુ ઊંડાં મૂળ ઘાલે છે એમ હું ખૂબ અનુભવું છું, અને તેથી કેટલાક ઉત્તમ ગ્રંથો સાંભળવાનું મને તે વયે ન મળ્યું એ સાલે છે.

રાજકોટમાં મને અનાયાસે સર્વ સંપ્રદાયો વિશે સમાન ભાવ રાખવાની તાલીમ મળી. હિંદુ ધર્મના પ્રત્‍યેક સંપ્રદાય પ્રત્‍યે આદરભાવ શીખ્‍યો, કેમ કે માતપિતા હવેલીએ જાય, શિવાલયમાં જાય અને રામમંદિર પણ જાય અને અમને ભાઇઓને લઇ જાય અથવા મોકલે.

વળી પિતાજી પાસે જૈન ધર્માચાર્યોમાંથી કોઇ હંમેશા આવે. પિતાજી તેમને વહોરાવે પણ ખરા. તેઓ પિતાજી સાથે ધર્મની તેમ જ વ્‍યવહારની વાતો કરે. ઉપરાંત, પિતાજીને મુસલમાન અને પારસી મિત્રો હતા તે પોતપોતાના ધર્મની વાતો કરે અને પિતાજી તેમની વાતો માનપૂર્વક અને ઘણી વેળા રસપૂર્વક સાંભળે. આવા વાર્તાલાપો વખતે હું ‘નર્સ’ હોવાથી ઘણી વેળા હાજર હોઉં. આ બધા વાતાવરણની અસર મારા ઉપર એ પડી કે સર્વ ધર્મો પ્રત્યે મારામાં સમાનભાવ પેદા થયો.

ખ્રિસ્‍તી ધર્મ માત્ર અપવાદમાં હતો. તેના પ્રત્‍યે કંઇક અભાવ થયો. તે કાળે હાઇસ્‍કૂલને ખૂણે કોઇ ખ્રિસ્‍તી વ્‍યાખ્‍યાન આપતા. તે હિંદુ દેવતાઓની ને હિંદુ ધર્મીઓની બગદોઇ કરતા. આ મને અસહ્ય લાગ્‍યું. હું એકાદ જ વખત એ વ્‍યાખ્‍યાન સાંભળવા ઊભો હોઇશ, પણ બીજી વખત ત્‍યાં ઊભવાનું મન જ ન થયું. એ જ સમયે એક જાણીતા હિંદુ ખ્રિસ્‍તી થયાનું સાંભળ્યું. ગામચર્ચા એ હતી કે તેને ખ્રિસ્‍તી ધર્મમાં પ્રવેશ કરાવવામાં આવ્‍યો ત્‍યારે ગોમાંસ ખવડાવવામાં આવ્‍યું ને દારૂ પીવડાવવામાં આવ્‍યો. તેનો પોશાક પણ બદલાવવામાં આવ્‍યો, ને તે ભાઇ ખ્રિસ્‍તી થયા પછી કોટ, પાટલૂન ને અંગ્રેજી ટોપી પહેરતા થયા. આ વાતોમાંથી મને ત્રાસ પેદા થયો. જે ધર્મને અંગે ગોમાંસ ખાવું પડે, દારૂ પીવો પડે, ને પોતાનો પોશાક બદલવો પડે એ ધર્મ કેમ ગણાય ? આવી દલીલ મારા મને કરી. વળી જે ભાઇ ખ્રિસ્‍તી થયા હતા તેણે પોતાના પૂર્વજોના ધર્મની, રીતરિવાજની અને દેશની નિદાં શરુ કર્યાનું સાંભળવામાં આવ્‍યું. આ બધી વાતોથી મારા મનમાં ખ્રિસ્‍તી ધર્મ પ્રત્‍યે અભાવ પેદા થયો.

આમ જોકે બીજા ધર્મો પ્રત્‍યે સમભાવ આવ્‍યો, છતાં મને કંઇ ઇશ્ર્વર પ્રત્‍યે આસ્‍થા હતી એમ ન કહી શકાય. આ વખતે મારા પિતાજીના પુસ્‍તકસંગ્રહમાંથી મનુસ્‍મૃતિનું ભાષાંતર હાથ આવ્‍યું. તેમાં જગતની ઉત્પત્તિ વગેરેની વાતો વાંચી. તેના પર શ્રદ્ધા ન બેઠી. ઊલટી કંઇક નાસ્તિકતા આવી. મારા બીજા કાકાના દીકરા જે હાલ હયાત છે તેમની બુદ્ધિ ઉપર મને વિશ્ર્વાસ હતો. તેમની પાસે મેં મારી શંકાઓ રજૂ કરી. પણ તે મારું સમાધાન ન કરી શકયા. તેમણે મને ઉત્તર આપ્‍યો : ‘ઉંમરે પહોંચતાં આવા પ્રશ્ર્નો તું તારી મેળે ઉકેલતાં શીખશે. એવા પ્રશ્ર્નો બાળકોએ ન કરવા ઘટે. ’ હું ચુપ રહ્યો. મનને શાંતિ ન થઇ. મનુસ્‍મૃતિના ખાદ્યાખાદ્યના પ્રકરણમાં અને બીજાં પ્રકરણોમાં અને બીજાં પ્રકરણોમાં પણ મેં ચાલુ પ્રથાનો વિરોધ જોયો. આ શંકાનો ઉત્તર પણ મને લગભગ ઉપરના જેવો જ મળ્યો. ‘કોક દિવસ બુદ્ધિ ખૂલશે. વધારે વાંચીશ ને સમજીશ’ એમ વિચારી મન વાળ્યું.

મનુસ્‍મૃતિ વાંચી હું એ વેળાએ અહિંસા તો ન જ શીખ્‍યો. માંસાહારની વાત તો આવી ગઇ. તેને તો મનુસ્‍મૃતિનો ટેકો મળ્યો. સર્પાદિ અને માંકડ આદિને મારવા એ નીતિ છે એમ પણ લાગ્‍યું. એ સમયે ધર્મ ગણી માંકડ આદિનો નાશ કર્યાનું મને સ્‍મરણ છે.

પણ એક વસ્‍તુએ જડ ઘાલી – આ જગત નીતિ ઉપર નભેલું છે. નીતિમાત્રનો સમાવેશ સત્‍યમાં છે. સત્‍ય તો શોધવું જ રહ્યું. દિવસે દિવસે સત્‍યનો મહિમા મારી નજર આગળ વધતો ગયો. સત્‍યની વ્‍યાખ્‍યા વિસ્‍તાર પામતી ગઇ અને હજુ પામતી રહી છે.

વળી એક નીતિનો છપ્‍પો પણ હ્રદયમાં ચોટયો. અપકારનો બદલો અપકાર નહીં પણ ઉપકાર જ હોઇ શકે એ વસ્‍તુ જિંદગીનું સૂત્ર બની ગઇ. તેણે મારી ઉપર સામ્રાજય ચલાવવું શરૂ કર્યું. અપકારીનું ભલું ઇચ્‍છવું ને કરવું એ મારો અનુરાગ થઇ પડયો. તેના અગણિત અખતરાઓ આદર્યા.

આ રહ્યો એ ચમત્‍કારી છપ્‍પો :

પાણી આપેન પાય, ભલું ભોજન તો દીજે;

આવી નમાવે શીશ, દંડવત કોડે કીજ.

આપણ ઘાસે દામ, કામ મહોરોનું કરીએ ;

આપ ઉગામે પ્રાણ, તે તણા દુ:ખમાં મરીએ.

ગુણ કેડે તો ગુણ દશ ગણો, મન, વાચા, કર્મે કરી;

અવગુણ કેડે જે ગુણ કરે, તે જગમાં જીત્‍યો સહી.

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા